نگاهی به تاریخچه حوزه ی علمیّه ی احناف خواف
اگر به گذشته تاریخ دقّت کنیم و تسلسلی به تأسیس مراکز علوم دینی و ولایت خواف بدهیم، می بینیم از نیمه قرن پنجم هجری قمری خواجه نظام الملک توسی، وزیر ملک شاه سلجوقی، نظامیّه خرگرد را در خواف جهت نشر و پیشبرد علوم اسلامی دایر کرد که بعد از چهار قرن از رونق افتاد. خواجه غیاث الدّین پیراحمد خوافی، وزیر شاهرخ تیموری، به جای آن مدرسه ای به نام غیاثیّه در خرگرد تأسیس کرد که این مدرسه بعد از حدود سه قرن رونق آن رو به افول گذاشت.
از دوران افشاریه مرکزیّت علمی و سیاسی ولایت خواف به شهر روی(خواف) منتقل شد که در زمینه توسعه علوم دینی رکود پیش آمد. به صورتی که طالبان علوم دینی فقه حنفی برای تحصیل به کشورهای هند، پاکستان و افغانستان عزیمت می کردند.
پس از فارغ التّحصیل شدن مرحوم مولانا خواجه شمس الدّین مطهّری(ره) و مراجعت ایشان از هندوستان در سال 1325 هجری شمسی با همکاری و همراهی مادّی و معنوی حاج خواجه محی الدّین احراری که از روحانیون و وعّاظ مشهور خواف بودند, بنا به درخواست اهالی خواف حوزه علمیّه احناف خواف که می توان گفت جایگزین مراکز علمی و دینی مذکور می باشد ، با نیروی علمی پرباری تأسیس گردید .
چون تأسیس این حوزه بر مبنای اخلاص و تقوا شکل گرفته بود، در سال 1380 هجری قمری برابر با 1340 هجری شمسی درست پس از شانزده سال تحت عنایت خداوندی و کمک های مردم خِیّر خواف، مدرسه از دشواریها و نابسامانیها -که در آن زمان خانه، ایوان و صحن مسجد جامع و طاق و طاقچه هایی که فقط عجالتاً جلوی آنها با خشت خام گرفته و درِ کوچک و ساده ای برآنها گذاشته شده بود- بیرون آمده به یک ساختمان هر چند ساده و گلی در فراخور استعداد و بودجه مالی آن زمان، امّا مستقل و مجزّا در کنار مسجد بلال رضی الله عنه معروف به «مسجد سرده» تبدیل گشت.
بعد از مدّتی از آن جا که ساختمان مدرسه کهنه و کوچک بود و از طرفی سال به سال بر تعداد مشتاقان علوم دینی و علاقه مردم به امور دینی افزوده می گشت، با توجه به اقدامات و پیگیریهای پیوسته جامعه روحانیّت و مردم تحت نظر و راهنمایی مرحوم مولانا مطهّری(ره) باعث گردید که ساختمان کهنه و ترک برداشته مدرسه به ساختمان فعلی که در اوّل میلان پیراحمد جنب مزار مرحوم خواجه غیاث الدّین پیراحمد خوافی است، منتقل گردد و در سال دوم انقلاب اسلامی یعنی 1358 شمسی مورد بهره برداری قرار گرفت و مرحوم مولانا شمس الدین مطهّری تا سال 1369 مدیریت و سرپرستی حوزه را بر عهده داشتند.
پس از رحلت این بزرگوار، بنابر تصویب و تأیید جامعه روحانیّت و مردم دین دوست منطقه, مسئولیّت و سرپرستی حوزه بر دوش فرزند خلف و صدیق ایشان مولانا حبیب الرّحمن مطهّری که تحصیلات ابتدایی و مقدماتی را در خواف و تحصیلات عالیه را در پاکستان گذرانده بودند، نهاده شد . ایشان با لیاقت و حلم و علم وافر، این مسئولیّت را متقبّل و با تأسّی از اخلاق حسنه پدر بزرگوارشان این امر را ادامه می دهند که خداوند بر توفیقات ایشان بیفزاید.
علوم متداول در حوزه ی علمیه
دروسی را که طلّاب تحصیل می نمایند شامل فقه، اصول، احکام، صرف، نحو، حدیث، معانی, بیان، تفسیر، فلسفه، منطق و تاریخ در سه مقطع می باشد . مقطع مقدّماتی شامل سه سال، مقطع سطح شامل چهار سال و مقطع عالی شامل سه سال است که طلاب پس از پایان دوره عالی و حدیث، فارغ التّحصیل شده و مراسم دستاربندی آنان با شکوه خاصّ معنوی و روحانی برگزار می گردد.
لازم به ذکر است که شعبه ی دارالحفظ حوزه هم دایر و خواهران و برادران در این شعبه مشغول حفظ قرآن مجید می باشند. مردم بهخاطر اعتقاد وافر به اسلام و قرآن و علاقه شان به حوزه علمیّه، مخارج آن را از طریق زکات، صدقات و خیرات تأمین می نمایند.
علاوه بر آن، حوزه علمیه خادم القرآن سنگان با مدیریت مرحوم مولوی شیر محمّد مقیمی و حوزه علمیّه تعلیم القرآن نشتیفان با مدیریت مولانا حفیظ الله طاهری و حوزه علمیّه دارالعلوم اسلامی خلیل آباد با مدیریت مولانا نورالله فرقانی تأسیس گردید که هم اکنون مشغول خدمت به جامعه اسلامی می باشند.
هم اکنون حوزه ی علمیّه احناف خواف در دو بخش برادران و خواهران قریب به 500 طلبه دارد که حدود 300 نفر از آنان به طور شبانه روزی اقامت دارند. و طلّاب از همه امکانات فرهنگی و رفاهی مناسب برخوردار هستند.
خلاصه این که حوزه علمیه احناف خواف از همان ابتدا تا کنون تأثیر بسزایی در پیشبرد اهداف دینی و حلّ مشکلات اجتماعی مردم داشته و به عنوان خانه امید مردم به حساب می آید و علاوه بر شهرت منطقه ای و کشوری در خارج از کشور نیز شناخته شده می باشد. هم چنین می توان گفت در حقیقت این حوزه منشأ تأسیس و پایه گذاری بیشتر مدارس دینی منطقه بوده است؛ چرا که بیشتر اساتید حوزه های علمیّه منطقه از فارغ التّحصیلان این حوزه می باشند که البتّه این جز به عنایات و الطاف خداوندی میسّر نشده است. خدای متعال این پایگاه دینی را برای حفظ شعائر دین خود همچنان محفوظ و موفّق بدارد.